चिसो विहानीको पिरो सोच



डा. गोविन्दशरण उपाध्याय

हिजो बाटो हिड्दै गर्दा अचानक एउटा दृश्यले मेरो ध्यानाकर्षण गर्यो | एकजना युवतिले एउटा प्राचीन मन्दिरको मूर्तिको मुखमा लड्डु कोचाइ रहेकी थिइन् | मन्दिरको सानो थियो तर निकै प्राचीन थियो | मूर्तिहरू पनि निकै पुराना नै हुनुपर्छ | मन्दिर भत्किएको थियो, फोहोरले दुर्गन्धित भैरहेको थियो | देवमूर्तिमा पोतिएको “अवीर”ले मूर्तिको शरीरलाई चिरेर पाप्रा निकालीरहेको थियो | पूजा गर्नेहरूका लागि भत्केको मन्दिर, फोहोर, चिरिएको मूर्ति कुनै पनि वास्ताका विषय थिएनन् | आस्थासंग जोडिएको यस्तो वेवास्था गर्ने उनीमात्र होइनन् | ब्यापारिक ठाउंको बीचमा रहेको त्यो मन्दिरलाई धर्मनिरपेक्षता, इसाईको विस्तारले निल्दैछैन, हाम्रो लोभी तथा लालची ब्यबहारले निल्दैछ |

ब्यापारिक ठाउंको बीचमा रहेको त्यो मन्दिरलाई धर्मनिरपेक्षता, इसाईको विस्तारले निल्दैछैन, हाम्रो लोभी तथा लालची ब्यबहारले निल्दैछ |

देशमा लाखौंलाख एस्ता ठूलासाना मन्दिरहरू छन्, धेरैजसोको एस्तै हविगत छ | हामी सरकार र पराई धार्मिहरूलाई दोष दिन खप्पिस छौं तर गोजीबाट केही दान निकालेर ती मन्दिरको जीर्णोद्धार गर्न तत्पर छैनौं | हाम्रो आस्था र विश्वासको सीमामा लोभ र लालचको विर्को लागेको छ | हामी 22,051,492 नेपाली हिन्दुहरूको गोजी सधैं मन्दिर, गुरुकुलजस्ता स्वधर्म, स्वसंस्कृति तथा इतिहासको रक्षा गर्ने, विकास गर्ने तथा प्रचारप्रसार गर्ने काममा संकुचित नै छ | नया बनाउने कुरा छोडौं, पूर्खाले बनाएर गएका हाम्रा मठमन्दिर, पाटी-पौवा जोगाउन हामी अग्रसर भयौं भने पनि अचम्म मानुपर्ने हुन्छ | सत्य तीतो हुन्छ र पोल्छ | सत्य यही हो |

नयाँ बनाउने कुरा छोडौं, पूर्खाले बनाएर गएका हाम्रा मठमन्दिर, पाटी-पौवा जोगाउन हामी अग्रसर भयौं भने पनि अचम्म मानुपर्ने हुन्छ |

जताततै भत्किएर खण्डहरमा परिणित हुँदै गएका मन्दिरहरू देखेर पनि तिनको जीर्णोद्धारका गर्न हामी हिन्दूहरू किन यतिबिध्न अनुदार छौँ ? मुस्लिम र इसाईले आफ्नो कमाईबाट अनिवार्यरुपमा १०% आफ्नो धार्मिक तथा सांस्कृतिक सुरक्षा गर्न र तेसको प्रवर्धन गर्न खर्च गर्छन् | तेसैले नेपालमा पनि चर्च र मस्जिदको सङ्ख्या बढिरहेको छ |

इसाईकरण भयो, मुस्लिमकरण भयो भनेर सार्वजनिक रोइलो गर्नको साटो “दशांश-दान”को वैदिक पद्धतिप्रति सर्वसाधारण र ब्यापारी हिन्दूहरूको ध्यानाकर्षण गरेर बृहत्तर कोष निर्माण गर्न सकें, हामी नेपालीको इतिहास भविष्यका लागि जोगिन सक्छ | खण्डहरमा रुपान्तरित हुँदै गएका मन्दिरहरूका असुरक्षित मूर्तिहरूको मुखमा लड्डु, पेडा कोच्दैमा र दश रुपैया भेटी चढाउँदैमा वैदिक धर्म, संस्कृति तथा विद्याको रक्षा हुँदैन |

खण्डहरमा रुपान्तरित हुँदै गएका मन्दिरहरूका असुरक्षित मूर्तिहरूको मुखमा लड्डु, पेडा कोच्दैमा र दश रुपैया भेटी चढाउँदैमा वैदिक धर्म, संस्कृति तथा विद्याको रक्षा हुँदैन |

जव कुनै चर्चमा कुनै प्रकारको भौतिक क्षति हुन्छ, चर्चका सबै सदस्यहरू त्यसकाे पुनर्निमाण गर्न जुट्छन् | मस्जिदका दैनिक वा हप्ताको एक पटक नमाज पढ्न जाने वा नजाने मुस्लिमले पनि सक्दो “जकात” दिएर तुरुन्त त्यसकाे सुरक्षा गर्छन् | मुस्लिम र इसाई समुदायका मानिसहरू आफ्नो मर्यादामा छन्, आफ्नो विस्तारका लागि उद्योग गरिरहेका छन्, त्यसैले तिनका गतिविधिहरू प्रभावशाली छन् | उनीहरूले कामगरिरहेका छन्, त्यसैले उनीहरू सफल भइरहेका छन् |

नेपाली इसाई र मुस्लिमहरू पनि हिन्दू र बौद्ध समुदायझैं विभिन्न राजनैतिक दलमा आस्था राख्छदछन् | तर आफ्नो धर्म र संस्कृतिको सवालमा सम्झौता गर्दैनन् | दलहरूसंग उनीहरूको सहकार्य तवसम्म रहन्छ, जवसम्म दलीय विचार, आचार उनीहरूको धार्मिकता विरुद्ध हुँदैन | उनीहरूले धर्मनिरपेक्षताको उपयोग समेत आफ्नो धार्मिक तथा सांस्कृतिक हितका लागि गरिरहेका छन् | उनीहरूका लागि धर्मनिरपेक्षता अगाडी बढ्ने साधन वनिरहेको छ भने हिन्दु-बौद्ध समाजका लागि बाध्यकारी उदारता | आफ्नो उदारताका कारण हामी रित्तिएका रित्तियै छौं, उनीहरू भरिपूर्ण हुँदैछन् | रीस गरेर केही हुन्न काम गर्नुपर्छ |

आफ्नो उदारताका कारण हामी रित्तिएका रित्तियै छौं, उनीहरू भरिपूर्ण हुँदैछन् |

काठमाडौँ उपत्यकालाई ‘मन्दिरको शहर’ भनेर चिनिन्छ | हरेक गली, टोल र गाउँमा एउटा ठूलो-सानो मन्दिर अवश्य छ | अनि, त्यो मन्दिरको इतिहास सम्वन्धित टोल वा गलीसंग जोडिएको छ | मन्दिरहरू वेवारिसे छन् | टोलवासीहरूले आफ्नो घर बनाउन करोड-करोड खर्च गर्छन् तर आफ्नै आँगनमा उभिएर मेरो “हिन्दु-बौद्ध” अस्तित्व प्रमाणित गर्न सहयोग गरिरहेको आफ्नै सभ्यता जोगाउन एउटा ईंटा दिन सक्दैनौं | हामी लोभी र लाचार छौँ | यदि हामीलाई आफ्नो धर्म-संस्कृति तथा इतिहास प्यारो भएको भए टोलको मन्दिर पनि आफ्नो घरझैं संरक्षित हुन्थ्यो | १०० बटा घर बनाउँदा १०० करोड खर्च हुन्छ | तेसको केवल ०.५% रकममात्र आँगनको मन्दिरमा खर्च गर्ने हो भने मन्दिर जोगिन्छन् !

हिन्दू-ब्यापारीहरू ठूलो भुँडी भएका गुरूको झोली भर्न हरहमेशा तयार देखिन्छन् | गुरुहरूलाई दान दिनुस् राम्रो कुरा हो तर तपाईंको टोलछिमेकको मन्दिर नष्ट भयो भने दोषी तपाईं/हामी हामी नै हुनेछौँ | आफ्नै टोलमा उभिएको आफ्नो धार्मिक, सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक धरोहर मन्दिर नष्ट हुँदैगरेको नदेख्ने तर छिमेकी इसाईले चर्च बनायो भनेर रोइलो गर्नुको कुनै अर्थ छैन | उदेकलाग्दो कुरा के हो भने हामीमा मन्दिरमा ईंटा दान दिनुको सट्टा मन्दिरको ढुंगा उखेलेर आफ्नो घर बनाउने प्रबृत्ति मौलाएको छ |

आफ्नै टोलमा उभिएको आफ्नो धार्मिक, सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक धरोहर मन्दिर नष्ट हुँदैगरेको नदेख्ने तर छिमेकी इसाईले चर्च बनायो भनेर रोइलो गर्नुको कुनै अर्थ छैन |

मैले एउटा भविष्य देखेको छु | टोलटोलका मन्दिरहरूको जीर्णोद्धार गर्न टोल-समितिहरू निर्मित भएका छन् | टोलमा बन्नेहरेक नयाँ वा पुराना घरहरूले अनिवार्यरूपमा मन्दिरको जीर्णोद्धारमा सहयोगी बन्नै पर्ने छ | युवा, महिला तथा महिलाहरूले यसको नेतृत्व गर्ने छन् | ती मन्दिरहरू सफा हुनेछन् र हिन्दू धर्म, संस्कृति तथा संस्कारका प्रशिक्षण केन्द्र हुनेछन् | हरेक मन्दिरको ढोकामा एउटा ताम्रपत्र उकेरिने छ, जसमा त्यस मन्दिरको इतिहाससहित जीर्णोद्धार गर्नेहरूको उल्लेख हुनेछ |

आउनुहाेस् हामी सबै मिलेर आफ्नो इतिहास, पहिचान र सभ्यता जोगाउन अग्रसर बनौँ | हामीले आफ्नो धर्म, संस्कृति, दर्शनको रक्षा नगरे अरू कसैले गर्दैन | हामी गर्न सक्छौं |

स्वस्ति अस्तु

 

डा.उपाध्याय त्रिभुवन विश्वविद्यालय दर्शनशास्त्र विभागका प्राध्यापक हुन् ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

प्रतिक्रिया दिनुहोस
नेपाली सेनाले थाल्यो ‘नेतृत्व सम्वाद’ : पद्धति र प्रणालीमा आधारित सक्षम सङ्गठन बनाउने उद्देश्य

काठमाडौं । नेपाली सेनाले पद्धति र प्रणालीमा आधारित सक्षम सङ्गठनका रुपमा स्थापित गर्दै

डा. केसीका पक्षमा माइतीघरमा प्रदर्शन(फोटोफिचर)

काठमाडौं । चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गर्दै अनसनमा बसेका डा. गोविन्द केसीको पक्षमा

सरकारले भन्यो-यस्ता व्यक्तिको मात्र कोरोना परीक्षण गर्नु

काठमाडौं । स्वास्थ्य मन्त्रालयले लक्षण नदेखिएकालाई कोरोना परीक्षण नगर्न र नगराउन आग्रह गरेको

थप १,३१३ जनामा कोरोना संक्रमण, १,४५५ जना डिस्चार्ज

काठमाडौं । नेपालमा पछिल्लो २४ घण्टामा थप १३१३ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको