ट्रम्प, सी र पुटिनको ऐतिहासिक भेटपछि अमेरिका, चीन र रुसद्वारा ‘शान्तिको घोषणापत्र’ जारी


बीबीसी । चीनको शन्जनमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङसँग करिब ९० मिनेट वार्ता गरेर संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प चीनबाट फर्किएका छन्। त्रिपक्षीय शिखर सम्मेलनपछि अमेरिका, चीन र रुसले संयुक्त रूपमा ‘शान्तिको घोषणापत्र’ जारी गरेका छन्। उक्त घोषणापत्रमा ‘परमाणु युद्धमा कसैको जीत नहुने र यस्तो युद्ध कहिल्यै नलडिने’ उल्लेख छ।

बैठकस्थलबाट बाहिरिँदै गर्दा क्रेमलिनले सार्वजनिक गरेको भिडियोमा पुटिनले सी जिनपिङसँग ‘यति राम्रो नतिजा निस्केला भनेर कसैले पनि अपेक्षा नगरेको’ बताएको सुनिएको छ। यसअघि सीले वार्तालाई ‘ऐतिहासिक महत्त्वको’ भनेका थिए। ट्रम्पले वार्ताबाट इतिहास रच्न लागेको बताएका थिए । तीन देशका शीर्ष नेताहरूको यो पहिलो औपचारिक वार्ता हो।

शिखर बैठकअघि अमेरिकी राष्ट्रपतिले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङ र रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको आफ्नो सम्बन्धबारे विश्वास व्यक्त गर्दै चिनियाँ र रुसी नेता दुवैले ’ट्रम्पलाई माया गर्ने’ बताएका थिए।बेइजिङले तीन नेताहरूबीच शन्जन बैठकमा विश्व शान्तिसँग सम्बन्धित विषयमा ’गहिरो विचार’ आदानप्रदान हुने जनाएको थियो।

कतिपय पश्चिमा टिप्पणीकारहरूले विश्वलाई प्रभाव क्षेत्रका आधारमा बाँड्ने नयाँ व्यवस्थाको सङ्केत यी छलफलहरूले गर्न सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। तीनै नेताहरू चीनको दक्षिणी शहर शन्जनमा आयोजना भइरहेको एशिया प्यासिफिक इकोनोमिक कोअपरेशन सम्मेलनमा सहभागी भइरहेका छन् र उनीहरूले हात मिलाइरहेका तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका थिए।

ट्रम्प, सी र पुटिन तीनैजना बिहीवार सम्मेलनस्थल शन्जन इन्टरन्याश्नल एक्सचेन्ज सेन्टर पुगेका थिए। सम्मेलनमा सबैको ध्यान त्रिदेशीय शिखर सम्मेलनमा छ। राष्ट्रपति ट्रम्प, राष्ट्रपति सी र राष्ट्रपति पुटिनबीचको बिहीवारको अभूतपूर्व बैठकमा के हुन्छ भन्नेबारे सर्वत्र चासो थियो।
सन् १९९७ मा खोलिएको उक्त सरकारी स्वामित्वको परिसरमा कैयौँ चिनियाँ र विदेशी नेताहरूलाई स्वागत गरिएको छ।

डीपउल युनिभर्सिटीकी मिनसीओन कु शिखर सम्मेलनबारेकी विज्ञ हुन्। उनले औपचारिक सम्मेलन स्थलको साटो अलि निजी जस्तो देखिने बैठकस्थल रोज्ने बेइजिङको निर्णयले ’शिखर बैठक भन्दा पनि साइडलाइन अलग्गै महत्त्वपूर्ण (छेको पारेर गरिएको बैठक) आयोजना गरेको जस्तो देखिएको बताइन्।

‘एपेकको आयोजकको नाताले पनि चीनले एपेक सम्मेलन प्राथमिक कार्यक्रम बनोस् भन्ने चाहन्छ। सी पनि त्यस्तै चाहन्छन्। त्रिदेशीय बैठकले सम्मेलनलाई छायामा नपारोस् भन्ने उनी चाहन्छन्।’

एपेक सम्मेलनको समयमा अमेरिकाले लगाएको भन्सार शुल्क र त्यसप्रति दुर्लभ खनिजको निर्यात रोकेर चीनले जनाएको प्रतिक्रियाजस्ता विषय पनि चर्चामा छन्। अमेरिका र चीनबीचको संवेदनशिल व्यापार युद्ध स्थगनको अवधि जनवरीमा समाप्त हुँदै छ।

अमेरिका र चीनबीचको प्रविधि प्रतिष्पर्धामा एआई र चिप्स केन्द्रमा छन्। हालैको एनभिडिआ प्रकरणले चीनमा चिप्सहरू तस्करी हुने गरेका आरोपबारे थप छानबिनको परिस्थिति निम्त्याएको छ र अमेरिकाले यसलाई राष्ट्रिय सुरक्षाको सवाल भनिरहेको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले पुटिन र सीसँग ’ निःशस्त्रीकरणसहित कैयौँ मुद्दामा’ छलफल हुने बताएका छन्। तर चीनले लामो समयदेखि परमाणु निःशस्त्रीकरण बारेका वार्तामा सहभागी हुन अनिच्छा जाहेर गर्दै आएको छ। आफ्नो अस्त्र भण्डार रुस र अमेरिकाको तुलनामा सानो रहेको चीनको भनाइ छ।

विज्ञहरूले युक्रेन लडाइँबारे सम्मेलनमा कुनै ठोस निर्णय हुने अपेक्षा गरेका छैनन्। किनभने त्यहाँ परस्पर विरोधी स्वार्थहरू प्रकट हुन सक्छन् र युक्रेन छलफलमा सहभागी छैन ।

इरान युद्धबारे चाहिँ त्रिदेशीय वार्तामा छलफल गर्ने इच्छा राष्ट्रपति ट्रम्पले गरेका छन्। मस्को र बेइजिङ औपचारिक रूपमा इरानका साझेदार होइनन् तर उनीहरूले उक्त इस्लामिक गणतन्त्रसँग रणनीतिक साझेदारी कायम राखेका छन्।