बस्त्रको (पहिरनको) भाषा ?



डा. गोविन्दशरण उपाध्याय ।
मैले छोरीलाई सोधें “तीजमा सारी (धोती) किन लगाएको ? उसको जवाफ थियो “यो महिलाको ट्रेडिशनल पहिरन हो । यो लगाएपछि ब्रत बस्न सजिलो हुन्छ हुन्छ।“ अर्थात् सारी लगाउँदा मनमा सात्विक भाव उदय हुन्छ । “
पाइन्ट–सर्ट वा कुर्था सलवार नि ? मैले सोधें “खै, यिनमा ब्रत बसेको जस्तै हुँदैन । त्यसैले कसैले नलाएका होलान् ! २३ वर्षीय छोरीले जवाफ दिई ।
कहिल्यै धोती नलाउने पुरुषहरूले पनि विवाह, ब्रतबन्ध, पूजाआजामा आफैं कर्ता बन्दा “पाइन्ट माथि भए पनि“ धोती लपेटेका देखिन्छन् । किन ?

प्रष्ट जवाफ धेरैसंग नहोला तर एउटा तत्थ्यचाहिं प्रमाणित हुन्छ कि आधुनिक “पाइन्ट–सर्ट वा महिलाले धेरैजसो लगाउँने पंजावी कुर्ता–सलवारलाई “पवित्र“ दर्जा प्राप्त छैन ।

वैदिक कालदेखि नै “वाहिरी र भित्री“ बस्त्रको चलन थियो । म केटाकेटी हुँदा “वाहिर हिंड्दा“ प्रयोग गरिने वस्त्र पूजाआजा र भोजनका वखतमा कत्ति पनि प्रयोग हुँदैनथ्यो । दिसा गर्दा प्रयोग भएको बस्त्र त झन् वाहिर जाँदा, पूजाआजा वा भान्सामा प्रयोग गर्न बन्देज नै थियो ।

तीजमा महिलाहरूले रातो सारी प्रयोग गर्नुहुन्छ ।रातो रङ्ग ऊर्जा अर्थात् गतिशीलताको प्रतिक हो । तीजको ब्रतसंग रातो रङ्ग जोडिनुको अर्थ हो “उप्रान्तको जीवन अझै क्रियाशील हुनु । दोश्रो तत्थ्य, रातो रङ्ग वैदिक रङ्ग पनि हो । त्यसैले वैदिक संस्कृतिको सुरक्षाको दायित्वमा महिलाले अग्रणी भूमिका वहन गर्नुभएको छ ्र ।

जेहोस्, पुरुषले धारण गर्ने धोती होस् वा महिलाले धारण गर्ने साडी दुवैले दशैं, तिहार, होली, दिवाली, तीज अन्य पूजाआजाका अवसरमा आफ्नो मूल्य प्राप्त गरेका छन् । विवाह–ब्रतबन्ध वा अन्य नेपाली रैथाने चाडवाडमा साडी लगाएर महिलाहरूले आफ्नो मौलिक पोसाकको सुरक्षा गर्न अतिनै महत्वपूर्ण भूमिका वहन गरेका छन् ।

नेपालीमात्रको चाड तीजका अवसरमा महिलाहरूले एकदिन भए पनि विदेशी बस्त्रबाट स्वाधिनता प्राप्त गर्छन्, आफ्नो जरोकिलोमा पुनः जोडिन्छन् । तर केही विदेशी संस्कृतिका विनम्र “दासी“ले साडी वा धोती धारण गर्नुमा पनि “अधिकार“को आहरण ठान्छन् ।

पराई दासत्वको लागि शुभकामना छ । सधैं दासत्वमा जीवन यापन गर्नु । नेपाली नेपाली नारीहरूले भक्ति, समर्पण र प्रेमका साथ “फैसन र आध्यात्मिकता“का लागि साडी धारण गर्दा, ब्रत वस्दा कसैको छाति चिरिन्छ भने चिरियोस् । स्वतन्त्रताका नाममा स्वच्छन्दता र कर्तव्यका नाममा केवल अधिकारको मात्र वकालत गर्नेहरूको आफ्नो पारिवारिक जीवन सफल होस् । शुभकामना

के बस्त्र लगाउने, कहाँ लगाउने ? यो नारीको निजी अधिकारको विषय हो । नारीलाई “भोग्या“ ठान्नेहरूका लागि बस्त्रको अर्थ छैन । उनीहरूको नजर केवल “शरीर“मा हुन्छ । आफ्नो मनको “पाप“ नारीको शरीरमा थोपर्नेहरू “पापी“ हुन् । आफ्नी पत्नी ब्रत वस्दा, उनीहरूप्रति सम्मान व्यक्त गर्न नसक्ने पुरुषहरू धर्तिको बोझ हुन् ।

अन्त्यमा यत्ति भन्छु कि बस्त्र लगाउने अधिकार लगाउने वालाको हो तर बस्त्रको भाषा हुन्छ । बस्त्रको भाषाले मानवीय चिन्तन, सोच र व्याबहार नियन्त्रित हुन्छ । टाईसूटमा धर्मकर्म होइन रक्सी मिठो हुन्छ, धोती–सारीमा दानदातव्य, सेवा र मोक्षसाधना घटित हुने रहेछ ।

यसै मेलोमा मैले इसाई र मुस्लिम मित्रहरूसंग फोन गरेर “तपाईंको धर्ममा खास अवसरमा खास किसिमका लुगाहरू पवित्र र अपवित्र हुने चलन छ ? भनेर सोध्दा उहाँहरूले एकस्वरमा “छैन“ नै भन्नुभयो ।

त्यसैले म निर्धक्कसंग भन्न सक्छु “जस्तो खायो अन्न उस्तै हुन्छ मन“ भन्ने उखानझैं बस्त्रको भाषा हुन्छ र मान्छेको मनले बस्त्रको भाषाअनुसार शरीर र व्यबहारलाई निर्देशित गर्छ त्यसैले भन्नुपर्छ “जस्तो लायो बस्त्र उस्तै हुन्छ मन“ । निसन्देह, नेपाली रैथाने बस्त्रहरूको ऋतु छ, भाषा छ र मर्म पनि छ । चाडवाडमा रैथाने बस्त्रको भाषा बुझ्ने र ग्रहण गर्नेहरू देख्दा खुसी लाग्छ ।

फोटो सामाजिक संजालबाट

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

प्रतिक्रिया दिनुहोस
यो पाँच दलीय गठबन्धन देशलाई अस्थीरतातर्फ धकेल्न बनाइएको होः केपी ओली

काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टीभित्र उन्नतस्तरको एकता रहेको दावी

के यो दोष चोलेन्द्रको मात्रै हो र ?

केशवप्रसाद भट्टराई । १. यिनै मिडिया, यिनै नागरिक समाज, यिनै वकिल मण्डली, यिनै

उडिरहेको विमानबाट बगैंचामा मलमूत्र खसेपछि….

बेलायतको राजधानी लन्डनको पश्चिमतिर पर्ने बर्कशायरका एक व्यक्ति आफ्नो बगैँचामा सुस्ताइरहेका बेला अनौठो

आज एमालेको वडा अधिवेशन, अध्यक्ष ओलीले भर्चुअल माध्यमबाट उद्घाटन गर्ने

काठमाडौं । नेकपा एमालेको दशौँ राष्ट्रिय महाधिवेशनअन्तर्गत आज मुलुकभर वडास्तरका अधिवेशन हुँदैछन् ।