यात्रामा पछि फर्किनु प्रतिगमन होला तर अगाडि भीर छ भन्ने थाहा भएपछि पछि फर्किनु प्रतिगमन हुँदैन !



नारायण गाउँले । 
सङ्घीयताले न टुक्रिएको देश जोड्छ भन्नु, न यसले दलितदेखि जनजातिका मुद्दा सम्बोधन गर्छ भन्नु, न सीमान्त वर्ग या समुदायलाई मूलधारमा ल्याउँछ भन्नु, न कुनै भाषिक-जातीय या धार्मिक द्वन्द्व समाधान गर्छ भन्नु ! न सङ्घीयताले देशको समानुपातिक विकासमा सहयोग गरेको छ भन्नु !

उदाहरणका लागि, कर्णाली र सुदूरपश्चिममा के त्यस्तो ऐतिहासिक, सामाजिक या जातीय भिन्नता र द्वन्द्व थियो र तिनलाई अलग-अलग प्रदेश बनाएर छुट्याउनु पर्यो ? दुई वटा सरकार र सीमा छुट्याएर कस्तो सामाजिक या ऐतिहासिक पहिचानको सम्बर्धन भयो ? कस्तो खालको विकास या समृद्धिलाई यो सीमाले मद्दत गर्यो, जुन यो सीमाबिना सम्भव थिएन ?

सङ्घीयता लामो द्वन्द्व समाधान गर्नका लागि हुनुपर्ने हो न कि नयाँ सीमा र द्वन्द्व जन्माउन । हाम्रो समस्या भूगोल थिएन । हामी कहाँ समस्या थियो सहभागिताको । वर्गीय असमानता त थियो र छ नै, निःसन्देह दलितदेखि किनारीकृत विभिन्न जाति र समुदायसम्मको राज्य सञ्चालनमा असमान पहुँचलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने ठूलो राजनैतिक दायित्व थियो । अझ स्पष्ट शब्दमा सामाजिक र जातीय विभेदलाई निर्मूल गर्दै सबैको प्रतिनिधत्व हुने गरी एउटा स्वस्थ, समतामूलक र सिङ्गो राष्ट्र बनाउनुपर्ने थियो ।

तर, मूल मुद्दालाई डाइभर्ट गर्न भूगोलको विषय ल्याइयो । देशको भूगोल सात टुक्रा पारेपछि हाम्रो समस्या समाधान हुन्छ भन्ने अन्धविश्वास सबैमा भर्ने काम भयो । खासमा दलितको मुद्दासँग रुकुम जिल्ला एउटा हुने कि दुइटा अनि कर्णालीमा हुने कि लुम्बिनीमा भन्ने कुराको कुनै साइनो थिएन । विभेद हाम्रो संस्कार, समाज र सोचको थियो । तर निकै बठ्याइँपूर्वक जिल्ला या अञ्चलका सीमा फेरेपछि दलितको जीत हुन्छ भन्ने कथन स्थापित गरियो । अब ती विभेदको मूल विषय बिर्सेर नयाँ शीर्षकमा लड्ने भए ! खासमा प्रेमी या प्रेमिका भेट्न हेलिकप्टर चढ्ने केही थान मुख्यमन्त्रीबाहेक सङ्घीयताले कसैलाई केही दिएको छैन र दिन पनि सक्दैन । किनकि हाम्रा समस्या भूगोलका, कुनै क्षेत्रका या प्रदेशका होइनन्, राष्ट्रिय समस्या हुन् । जसको सम्बोधन नक्सामा दुई चार लाइन यता र उता पारेर हासिल हुँदैन ।

तर, विडम्बना के छ भने जुन समुदाय र वर्ग उत्पीडित छ उसलाई यो सङ्घीयता नै सबैभन्दा ठूलो औषधि हो भन्ने गलत मन्त्र रटाइएको छ । शासन त चालीस वर्षदेखि एउटै वर्गले चलाई रहेको छ । ऊ आफूलाई फेर्न चाहन्न, परिवर्तन गर्न चाहन्न । पीड़ित वर्गमा परिवर्तनको आँधी छ, तूफान छ । अब यो तूफानलाई कतै त ल्याण्ड गर्नुपर्यो । शासकमा ल्याण्ड भयो भने त चालीस वर्षको रजगज सकिन्छ । त्यसैले होसियारी पूर्वक यसलाई देशको नक्सामा ल्याण्ड गराइएको छ र सात वटा नयाँ रेखा कोरिएको छ । शासक त फेरि पनि त्यही छ । अब यी रेखा नै हाम्रा भाग्यरेखा हुन् र तिनको लागि ज्यान दिनु हाम्रो धर्म र कर्तव्य हो भन्ने पाठ रटाइएको छ । किन र कसरी यी रेखा हाम्रा भाग्यरेखा हुन् भन्ने प्रश्न प्रतिगमन हो भन्ने मान्यता जबर्जस्त सिर्जना गरिएको छ । कसरी सात नै भाग्यरेखा भए, छवटा या आठवटा भएको भए के हुन्थ्यो, या हुँदै नभएको भए के हुन्थ्यो भन्ने प्रश्न गर्न मिल्दैन । जुन प्रश्नको उत्तर शासकसँग हुँदैन, त्यस्तो प्रश्नलाई प्रतिगमन भनिन्छ ।

देशको राजश्वले तलबभत्ता धान्दैन । ऋणको ब्याज तिर्न फेरि ऋण लिनपर्ने अवस्था छ । भैंसी किन्न छिमेकीले एक लाख ऋण लिएको उदाहरण दिएर मासुभात किन्न आफूले लिएको पाँच हजार ऋण थोरै र जायज हो भन्ने अर्को भ्रम छरिएको छ । भैंसी किन्नेले दूध बेचेर ऋण तिर्छ । ऊ उत्पादनमूलक छ । भोलि पाडापाड़ी बेच्छ । तर मासुभात खान लिएको ऋण तिर्न फेरि अर्को ऋण लिनुपर्छ । देशको अवस्था यस्तै छ । जापानको ठूलो ऋण देखाएर, हेर, हामीले मुख्यमन्त्रीलाई तलब र गाड़ी किन्न लिएको ऋण थोरै र जायज छ भन्ने गरिएको छ । हामीलाई पनि हो जस्तै लाग्छ ।

सङ्घीयताले नै देशलाई कङ्गाल बनाउँछ भन्ने होइन । शासकहरू त्यो दिशामा धेरै अघिदेखि नै छन् । यत्ति हो, सङ्घीयताले छिटो बनाउँछ । र, आर्थिक प्रश्नमात्र होइन, भोलि मेट्न मुश्किल हुने घाउ र विभाजनका सीमारेखा पनि यसले जन्माउँछ ।
कुनै तर्क, औचित्य, आवश्यकता र उपलब्धि नभएको तर देश डुबाउन सक्ने डर भएको यो सङ्घीयताबारे धेरै ढिलो हुनुअघि प्रश्न उठाउन आवश्यक छ । यात्रामा पछि फर्किनु प्रतिगमन होला तर अगाडि भीर छ भन्ने थाहा भएपछि पछि फर्किनु प्रतिगमन हुँदैन !

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

प्रतिक्रिया दिनुहोस
यो पाँच दलीय गठबन्धन देशलाई अस्थीरतातर्फ धकेल्न बनाइएको होः केपी ओली

काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टीभित्र उन्नतस्तरको एकता रहेको दावी

के यो दोष चोलेन्द्रको मात्रै हो र ?

केशवप्रसाद भट्टराई । १. यिनै मिडिया, यिनै नागरिक समाज, यिनै वकिल मण्डली, यिनै

उडिरहेको विमानबाट बगैंचामा मलमूत्र खसेपछि….

बेलायतको राजधानी लन्डनको पश्चिमतिर पर्ने बर्कशायरका एक व्यक्ति आफ्नो बगैँचामा सुस्ताइरहेका बेला अनौठो

आज एमालेको वडा अधिवेशन, अध्यक्ष ओलीले भर्चुअल माध्यमबाट उद्घाटन गर्ने

काठमाडौं । नेकपा एमालेको दशौँ राष्ट्रिय महाधिवेशनअन्तर्गत आज मुलुकभर वडास्तरका अधिवेशन हुँदैछन् ।