चीनको आर्थिक रूपान्तरणका सूत्रधार झु रोङ्जीको निधन

बेइजिङ । चीनलाई विश्व अर्थतन्त्रसँग थप गहिरो रूपमा जोड्दै तीव्र आर्थिक वृद्धिको आधार तयार पार्ने महत्त्वपूर्ण बजार सुधारका प्रमुख योजनाकार तथा पूर्वप्रधानमन्त्री झु रोङ्जीको ९७ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । उनको निधनसँगै चीनको आर्थिक रूपान्तरणको एक महत्त्वपूर्ण अध्यायको अन्त्य भएको छ ।

सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाका अनुसार रोगबाट पीडित उनको उपचारका क्रममा बुधबार बिहान बेइजिङमा निधन भएको हो । चीनका शीर्ष राजनीतिक निकायले संयुक्त रूपमा जारी गरेको शोक सन्देशमा उनको जीवनलाई क्रान्ति, सङ्घर्ष र गौरवसँग जोडिएको जीवनका रूपमा चित्रण गरिएको छ ।

शोक सन्देशमा उनले जनताको सेवामा आफ्नो जीवन पूर्ण रूपमा समर्पित गरेको र कम्युनिस्ट उद्देश्यका लागि योगदान दिएको उल्लेख छ । उनको निधनलाई पार्टी र देशका लागि ठूलो क्षतिका रूपमा वर्णन गरिएको छ ।

झु सन् १९९८ मा चीनको प्रधानमन्त्री बनेका थिए । प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनले कडा निर्णय लिन सक्ने र बजारमुखी आर्थिक सुधारप्रति दृढ नेताका रूपमा आफ्नो पहिचान बनाएका थिए । उनको कार्यकालमा चीनले राज्यनियन्त्रित अर्थव्यवस्थाबाट बजारमुखी आर्थिक प्रणालीतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढ्ने महत्त्वपूर्ण कदम चालेको थियो ।

उनका प्रमुख सुधारमध्ये लामो समयदेखि घाटामा रहेका राज्य स्वामित्वका उद्योगलाई निजीकरण गर्ने व्यापक कार्यक्रम, सहरी आवास प्रणालीमा सुधार तथा घरको स्वामित्वलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति प्रमुख थिए । ती सुधारले चीनको आर्थिक संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याउनुका साथै निजी क्षेत्र र उपभोक्तामुखी अर्थतन्त्रको विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले ।

झुको कार्यकालमा भएका सुधारले रियल स्टेट तथा निर्माण क्षेत्रमा तीव्र विस्तारको आधारसमेत तयार गरेको थियो । सन् २०२० मा गम्भीर ऋण सङ्कट देखिनुअघि चीनको अर्थतन्त्रको करिब एकचौथाइ हिस्सा यसै क्षेत्रसँग सम्बन्धित भइसकेको थियो । यद्यपि पछिल्ला वर्षमा यही क्षेत्र चीनको अर्थतन्त्रका लागि प्रमुख चुनौतीमध्ये एक बनेको छ ।

उनलाई सन् १९९७ मा देखिएको एसियाली वित्तीय सङ्कटको प्रभावबाट चीनलाई जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको श्रेय पनि दिइन्छ । त्यसबेला क्षेत्रका धेरै अर्थतन्त्र गम्भीर वित्तीय समस्यामा परेका थिए । चीनले भने आफ्नो मुद्रा तथा अर्थतन्त्रलाई तुलनात्मक रूपमा स्थिर राख्न सफल भएको थियो ।

झुको अर्को महत्त्वपूर्ण योगदान चीनलाई विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लुटिओ) को सदस्य बनाउने वार्तासँग जोडिएको छ । उनले सन् २००१ मा चीनको डब्लुटिओ प्रवेशका लागि भएको वार्तामा महत्त्वपूर्ण नेतृत्व गरेका थिए । चीनको विश्व व्यापार सङ्गठनमा प्रवेशलाई माओत्सेतुङको नेतृत्वमा लामो समयसम्म बाहिरी विश्वबाट अलग रहेको अर्थतन्त्रलाई विश्व बजारसँग जोड्ने ऐतिहासिक कदमका रूपमा लिइन्छ ।

उनका आर्थिक सुधारले लाखौँ चिनियाँ नागरिकलाई गरिबीबाट माथि उठाउन योगदान पुर्‍याए पनि त्यससँगै आय तथा सम्पत्तिको असमानता बढेको आलोचना पनि भयो । बजारमुखी सुधारको यही धारणा पछि चीनको राजनीतिक नेतृत्वमा क्रमशः कमजोर हुँदै गयो ।

सन् २०१२ मा सी जिनपिङ सत्तामा आएपछि चीनले अर्थतन्त्रमा राज्यको भूमिकालाई पुनः बलियो बनाउँदै थप सन्तुलित विकासमा जोड दिन थाल्यो । सी नेतृत्वले अनियन्त्रित पुँजी विस्तारको आलोचना गर्दै एकाधिकारवादी व्यवहार मानिएका ठूला निजी कम्पनी तथा अत्यधिक विस्तार भएको घरजग्गा क्षेत्रमाथि समेत कडाइ गरेको छ ।

झुको निधनपछि जारी शोक सन्देशमा उनलाई चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका उत्कृष्ट सदस्य, लामो समयदेखि परीक्षित र वफादार कम्युनिस्ट योद्धा तथा पार्टी र राज्यका उत्कृष्ट नेतामध्ये एकका रूपमा वर्णन गरिएको छ ।

शोक सन्देशमा झुको क्रान्तिकारी भावना, उच्च चरित्र र असल आचरणबाट सिक्दै वर्तमान नेतृत्वप्रति अझ नजिकबाट एकताबद्ध हुन आह्वान गरिएको छ । यसबाट उनीप्रति पार्टीको औपचारिक सम्मान र चीनको आर्थिक इतिहासमा उनको भूमिकालाई दिइएको महत्त्व स्पष्ट हुन्छ ।

झुको निधनको समाचार सार्वजनिक भएपछि चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल वेइबोमा उनको नाम छिट्टै शीर्ष प्रवृत्तिमध्ये परेको थियो । समाचार सार्वजनिक भएको केही घण्टामै यससम्बन्धी सामग्री १९ करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको थियो ।

वेइबोमा धेरै प्रयोगकर्ताले उनलाई चीनको आर्थिक विकासका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिने प्रधानमन्त्रीका रूपमा सम्झिएका छन् । एक प्रयोगकर्ताले उनलाई ‘जनताको असल प्रधानमन्त्री’ भन्दै श्रद्धाञ्जलि दिएका थिए । उक्त टिप्पणीमा १७ हजारभन्दा बढी लाइक आएको थियो । अन्य प्रयोगकर्ताले पनि उनको सम्झनामा मैनबत्तीका इमोजी प्रयोग गर्दै श्रद्धाञ्जलि व्यक्त गरेका थिए ।

झु रोङ्जीको राजनीतिक विरासत चीनको तीव्र आर्थिक रूपान्तरणसँग गहिरोसँग जोडिएको छ । उनले नेतृत्व गरेको बजार सुधारले चीनलाई विश्व अर्थतन्त्रको केन्द्रतर्फ अघि बढाउन महत्त्वपूर्ण आधार तयार पारेको थियो । उनका कतिपय नीतिले पछिल्ला वर्षमा नयाँ चुनौतीसमेत जन्माए पनि चीनलाई विश्व बजारसँग जोड्ने प्रक्रियामा उनको भूमिका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।