एल निनोको असर फरक–फरक हुने चेतावनी

जेनेभा । संयुक्त राष्ट्रसङ्घअन्तर्गतको विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठन (डब्लुएमओ) का जलवायु पूर्वानुमान प्रमुखले आगामी एल निनो घटनाबारे चेतावनी दिँदै यसको प्रभाव प्रत्येक पटक फरक हुने र कुनै पनि एल निनोलाई एउटै ढाँचामा बुझ्न नसकिने बताएका छन् । एएफपीसँगको कुराकानीमा उनले अगस्टको अन्त्यअघि नयाँ एल निनो विकास हुने सम्भावना रहेको सङ्केतसमेत दिए ।

डब्लुएमओका अनुसार प्राकृतिक रूपमा उत्पन्न हुने यो जलवायु घटना विश्वका विभिन्न भागमा चरम मौसम, असामान्य वर्षा र खडेरी बढाउने प्रमुख कारणमध्ये एक हो । यद्यपि यसको तीव्रता र प्रभावको सटीक भविष्यवाणी अहिलेको चरणमा कठिन रहेको बताइएको छ ।

डब्लुएमओका जलवायु पूर्वानुमान प्रमुख विल्फ्रान मोउफोमा ओकियाले एल निनोको असर अस्थायी रूपमा समुद्री सतहको तापक्रम बढ्ने प्रक्रियाबाट सुरु हुने बताए । उनका अनुसार यो उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त क्षेत्रमा उत्पन्न भए पनि यसको प्रभाव विश्वव्यापी रूपमा फैलिन्छ । उनले भने, “जब एल निनो हुन्छ, पश्चिम अफ्रिका, साहेल, दक्षिण अफ्रिका, अस्ट्रेलिया र दक्षिणपूर्वी एसियामा खडेरी पर्ने सम्भावना हुन्छ ।”

उनका अनुसार यसको विपरीत दक्षिणपूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका र विशेषगरी भूमध्यरेखीय प्रशान्त क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा हुने सम्भावना रहन्छ । यसरी एउटै घटनाले विभिन्न क्षेत्रलाई फरक–फरक रूपमा प्रभावित गर्छ । ओकियाका अनुसार एल निनो एकल घटनाका रूपमा मात्र नभई अन्य मौसमी प्रणालीसँग अन्तरक्रिया गर्ने भएकाले यसको प्रभाव कहिले बलियो त कहिले कमजोर हुन सक्छ ।

उनले यसपटक मध्यमदेखि बलियो स्तरको एल निनो देखिने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको जानकारी दिए । उनले थप स्पष्ट पार्दै भने, “प्रत्येक एल निनो घटना अद्वितीय हुन्छ । कमजोर एल निनोले असर नगर्ने भन्ने धारणा गलत हो । देश र परिस्थितिअनुसार यसको प्रभाव अत्यन्त गम्भीर हुन सक्छ ।” पूर्वानुमान तयारीबारे चर्चा गर्दै उनले डब्लुएमओले देशहरू र राष्ट्रिय मौसम सेवाहरूलाई आवश्यक जलवायु तथ्याङ्क उपलब्ध गराउने तर स्थानीय तहमा त्यसलाई विश्लेषण र प्रयोग गर्ने जिम्मा सम्बन्धित देशकै हुने बताए ।

डब्लुएमओका मोडेलहरूले करिब छ महिनाअघि नै सम्भावित पूर्वानुमान दिन सक्ने भएकाले देशहरूले समयमै तयारी गर्न सक्ने अवसर रहेको उनको भनाइ छ । उनले सरकारहरूले यो जानकारीलाई नीति र विपद् तयारीमा प्रयोग गर्ने अपेक्षा व्यक्त गरे । तर उनका अनुसार कहिलेकाहीँ एल निनोका असरहरू कुनै देशको प्रतिक्रिया क्षमताभन्दा बढी पनि हुन सक्छन् । सन् २०२३–२०२४ को पछिल्लो एल निनोको उदाहरण दिँदै उनले पनामामा वर्षा कमी हुँदा नहर सञ्चालन प्रभावित भएको र त्यसले विश्वव्यापी व्यापारमा समेत असर पारेको उल्लेख गरे ।

सहकार्य र डाटा आदानप्रदानको विषयमा ओकियाले पछिल्ला वर्षहरूमा देशहरूबीच उल्लेखनीय सुधार भएको बताए । उनका अनुसार सन् १९९७ को तुलनामा सन् २०२३–२०२४ को एल निनोमा कम मानवीय क्षति भएको देखिन्छ । यसले तयारी क्षमता बढ्दै गएको सङ्केत गर्दछ । उनले भने, “देशहरूले अब एल निनोबारे थप जानकारी आदानप्रदान गरिरहेका छन् । द्वन्द्वमा रहेका देशहरूले समेत मौसमसम्बन्धी डेटा साझा गरिरहेका छन् ।”

उनका अनुसार विश्वको एक भागमा हुने मौसमीय घटनाको सही पूर्वानुमान गर्न अर्को भागबाट प्राप्त तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ, त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य अपरिहार्य छ । “संसारको अर्को छेउमा हुने घटनाको भविष्यवाणी गर्न हामीलाई त्यही ठाउँबाट आएको डेटा चाहिन्छ”, उनले जोड दिए ।